Kronoloji

Cumhuriyet’in kuruluş yıllarının önemli tarihleri. Her kaydın kaynağı belirtilmiştir; ilgili yazılara bağlantılardan geçebilirsiniz.

Tarihte bugün: 3 Kasım

Bugüne kayıtlı olay yok. Sıradaki yıldönümü: 10 Kasım 1938, Atatürk’ün ölümü

1919
1. 19 MayısMillî Mücadele
  Mustafa Kemal Paşa Samsun’a çıktı
  Millî Mücadele’nin başlangıcı olarak kabul edilen gün. Nutuk da anlatısına bu tarihten başlar.
  Kaynak: Gazi Mustafa Kemal, Nutuk, 1927
  Temsilî görsel. Bayraklarla yürüyen sporcular ve gençler. Kaynak: Hak sahibinin izniyle. Lisans: Yazılı izinle.
2. 22 HaziranMillî Mücadele
  Amasya Genelgesi
  Milletin bağımsızlığını yine milletin kararlılığının kurtaracağını ilan eden ve Sivas’ta kongre çağrısı yapan genelge.
  Kaynak: Gazi Mustafa Kemal, Nutuk, 1927
3. 23 TemmuzMillî Mücadele
  Erzurum Kongresi toplandı
  Vatanın bütünlüğü ve manda ile himayenin reddi kararlarının alındığı kongre 7 Ağustos’a kadar sürdü.
  Kaynak: Erzurum Kongresi kararları; Nutuk, 1927
4. 4 EylülMillî Mücadele
  Sivas Kongresi toplandı
  Cemiyetler Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti adı altında birleştirildi.
  Kaynak: Sivas Kongresi kararları; Nutuk, 1927
  Temsilî illüstrasyon. Kaynak: Hak sahibinin izniyle. Lisans: Yazılı izinle.
1920
1. 23 NisanDevlet ve hukuk
  Türkiye Büyük Millet Meclisi açıldı
  Ankara’da toplanan Meclis, Millî Mücadele’yi yürüten yasama ve yürütme organı oldu.
  Kaynak: TBMM Zabıt Ceridesi, 23 Nisan 1920
  Temsilî görsel. Yöresel giysiler içinde bayrak taşıyan iki genç. Kaynak: Hak sahibinin izniyle. Lisans: Yazılı izinle.
2. 10 AğustosDış politika
  Sevr Antlaşması imzalandı
  İstanbul hükümetinin imzaladığı antlaşma TBMM tarafından tanınmadı ve yürürlüğe girmedi.
  Kaynak: Sevr Antlaşması metni, 10 Ağustos 1920
1921
1. 20 OcakDevlet ve hukuk
  Teşkilât-ı Esasiye Kanunu kabul edildi
  Egemenliğin kayıtsız şartsız millete ait olduğunu ilan eden ilk anayasa.
  Kaynak: Teşkilât-ı Esasiye Kanunu, Kanun No. 85
2. 13 EylülMillî Mücadele
  Sakarya Meydan Muharebesi sona erdi
  23 Ağustos’ta başlayan muharebe Türk ordusunun zaferiyle sonuçlandı.
  Kaynak: Genelkurmay Harp Tarihi Başkanlığı, Türk İstiklal Harbi serisi
1922
1. 26 AğustosMillî Mücadele
  Büyük Taarruz başladı
  Taarruz, Başkomutan Mustafa Kemal Paşa tarafından Kocatepe’den yönetildi.
  Kaynak: Genelkurmay Harp Tarihi Başkanlığı, Türk İstiklal Harbi serisi
  Temsilî görsel. Bir Atatürk anıtının önünde izciler. Kaynak: Harp Dergisi. Lisans: Yazılı izinle.
2. 30 AğustosMillî Mücadele
  Başkomutanlık Meydan Muharebesi
  Dumlupınar çevresindeki muharebe zaferle sonuçlandı. Bugün Zafer Bayramı olarak kutlanır.
  Kaynak: Genelkurmay Harp Tarihi Başkanlığı, Türk İstiklal Harbi serisi
  Temsilî görsel. Gün batımında atlı Atatürk heykeli. Kaynak: Hak sahibinin izniyle. Lisans: Yazılı izinle.
3. 9 EylülMillî Mücadele
  Türk ordusu İzmir’e girdi
  Büyük Taarruz’un on beşinci gününde İzmir’e ulaşıldı.
  Kaynak: Gazi Mustafa Kemal, Nutuk, 1927
4. 1 KasımDevlet ve hukuk
  Saltanat kaldırıldı
  TBMM, saltanatın kaldırılmasına karar verdi.
  Kaynak: TBMM kararı, Kanun No. 308
1923
1. 24 TemmuzDış politika
  Lozan Barış Antlaşması imzalandı
  Sekiz ay süren konferansın sonunda imzalanan antlaşma, Türkiye’nin bağımsızlığını uluslararası hukukta tanıttı.
  Kaynak: Lozan Barış Antlaşması, 24 Temmuz 1923
2. 13 EkimDevlet ve hukuk
  Ankara başkent oldu
  TBMM, Ankara’yı devletin merkezi ilan etti.
  Kaynak: TBMM kararı, 13 Ekim 1923
3. 29 EkimDevlet ve hukuk
  Cumhuriyet ilan edildi
  Teşkilât-ı Esasiye Kanunu’nda yapılan değişiklikle devletin yönetim biçimi cumhuriyet olarak belirlendi; Mustafa Kemal ilk cumhurbaşkanı seçildi.
  Kaynak: Kanun No. 364, 29 Ekim 1923
  Temsilî illüstrasyon. Cumhuriyet’in kalkınma idealleri: çiftçi, işçi, gemi, tren ve fabrika. Kaynak: Kadri Atamal. Lisans: Yazılı izinle.
1924
1. 3 MartDevlet ve hukuk
  Hilafet kaldırıldı, Tevhid-i Tedrisat Kanunu kabul edildi
  Aynı gün kabul edilen kanunlarla hilafet kaldırıldı ve eğitim tek çatı altında birleştirildi.
  Kaynak: Kanun No. 430 ve 431, 3 Mart 1924
1925
1. 25 KasımToplum ve kültür
  Şapka Kanunu kabul edildi
  Kıyafet alanındaki düzenlemelerin hukuki dayanağı oldu.
  Kaynak: Şapka İktisası Hakkında Kanun, Kanun No. 671
1926
1. 17 ŞubatDevlet ve hukuk
  Türk Kanunu Medenisi kabul edildi
  İsviçre Medeni Kanunu esas alınarak hazırlanan kanun 4 Ekim 1926’da yürürlüğe girdi.
  Kaynak: Türk Kanunu Medenisi, Kanun No. 743
1927
1. 15 EkimAtatürk’ün hayatı
  Nutuk okunmaya başlandı
  Cumhuriyet Halk Fırkası’nın ikinci büyük kongresinde okunan konuşma altı gün sürdü.
  Kaynak: Gazi Mustafa Kemal, Nutuk, 1927
2. 20 EkimAtatürk’ün hayatı
  Nutuk’un okunması tamamlandı
  15 Ekim’de başlayan konuşma, kongrenin altıncı gününde sona erdi.
  Kaynak: Gazi Mustafa Kemal, Nutuk, 1927
1928
1. 1 KasımToplum ve kültür
  Türk Harflerinin Kabul ve Tatbiki Hakkında Kanun kabul edildi
  Latin harflerine dayanan yeni Türk alfabesi kabul edildi.
  Kaynak: Kanun No. 1353, 1 Kasım 1928
1930
1. 3 NisanDevlet ve hukuk
  Kadınlara belediye seçimlerinde seçme ve seçilme hakkı
  1580 sayılı Belediye Kanunu ile tanındı.
  Kaynak: Belediye Kanunu, Kanun No. 1580
2. 23 AralıkToplum ve kültür
  Menemen Olayı
  Yedek subay öğretmen Mustafa Fehmi Kubilay ve bekçiler Hasan ile Şevki ayaklanmada hayatını kaybetti.
  Kaynak: Dönemin resmî bildirileri ve sıkıyönetim mahkemesi kayıtları
1931
1. 15 NisanToplum ve kültür
  Türk Tarihi Tetkik Cemiyeti kuruldu
  Bugünkü Türk Tarih Kurumu’nun temeli atıldı.
  Kaynak: Türk Tarih Kurumu kuruluş kayıtları
1932
1. 19 ŞubatToplum ve kültür
  Halkevleri açıldı
  Ankara başta olmak üzere 14 ilde aynı gün açıldı.
  Kaynak: Cumhuriyet Halk Fırkası Halkevleri Talimatnamesi, 1932
2. 12 TemmuzToplum ve kültür
  Türk Dili Tetkik Cemiyeti kuruldu
  Bugünkü Türk Dil Kurumu’nun temeli atıldı.
  Kaynak: Türk Dil Kurumu kuruluş kayıtları
1934
1. 21 HaziranDevlet ve hukuk
  Soyadı Kanunu kabul edildi
  Her yurttaşın bir soyadı taşıması zorunlu hâle geldi.
  Kaynak: Soyadı Kanunu, Kanun No. 2525
  Temsilî görsel. Kaidesinde “Eşsiz Kahraman Atatürk” yazan heykel. Kaynak: Hak sahibinin izniyle. Lisans: Yazılı izinle.
2. 5 AralıkDevlet ve hukuk
  Kadınlara milletvekili seçme ve seçilme hakkı
  Teşkilât-ı Esasiye Kanunu’nda yapılan değişiklikle tanındı; ilk kez 8 Şubat 1935 seçimlerinde kullanıldı.
  Kaynak: Kanun No. 2599, 5 Aralık 1934
  Temsilî görsel. Altı oklu bayraklar önünde konuşan bir kadın hatip. Kaynak: Hak sahibinin izniyle. Lisans: Yazılı izinle.
1936
1. 20 TemmuzDış politika
  Montrö Boğazlar Sözleşmesi imzalandı
  Boğazlar üzerindeki egemenlik hakları Türkiye’ye geri verildi.
  Kaynak: Montrö Boğazlar Sözleşmesi, 20 Temmuz 1936
1937
1. 5 ŞubatDevlet ve hukuk
  Altı ilke anayasaya girdi
  Cumhuriyetçilik, milliyetçilik, halkçılık, devletçilik, laiklik ve inkılapçılık Teşkilât-ı Esasiye Kanunu’nun 2. maddesine eklendi.
  Kaynak: Kanun No. 3115, 5 Şubat 1937
  Temsilî görsel. Yağmur altında bir anıt açılışı; kaidede altı oklu bayrak. Kaynak: Hak sahibinin izniyle. Lisans: Yazılı izinle.
1938
1. 10 KasımAtatürk’ün hayatı
  Atatürk’ün ölümü
  Mustafa Kemal Atatürk, İstanbul’da Dolmabahçe Sarayı’nda hayatını kaybetti.
  Kaynak: Resmî bildiri, 10 Kasım 1938
  Temsilî görsel. Çiçeklerle çevrili Atatürk büstü. Kaynak: Hak sahibinin izniyle. Lisans: Yazılı izinle.